Brzeźnik / Historia
Filmy o Brzeźniku
Reportaże z lat 2001–2017 z chronologią i potwierdzeniami w źródłach.
fot. 2013 · polska-org.pl
Trzy filmy o Brzeźniku z lat 2001–2017. Poniżej każdego — chronologia: co mówi film w danej minucie (kliknięcie przewija film) i czy znaleźliśmy na to potwierdzenie w innych źródłach.
potwierdzoneczęściowo potwierdzone
sprzeczne z innymi źródłamibrak potwierdzeniarelacja / opis terenu
-
0:20
Brzeźnik dziś potwierdzone
Wieś w zachodniej części gminy, 7,5 km od Bolesławca, przy drodze krajowej nr 94 do Zgorzelca i przejścia w Jędrzychowicach; w 2017 r. ok. 890 mieszkańców.
Spis z 2021 r. podaje 884 mieszkańców.
Źródło
-
0:36
Nazwa Birkenbrück częściowo potwierdzone
Niemiecką nazwę tłumaczy się jako „brzozowy most”; polska nawiązuje do dawnej.
Najstarszy zapis z 1265 r. brzmi „Berginbrucke” — tłumaczenie „brzozowy most” to etymologia ludowa.
Źródło
-
0:56
Części wsi przed 1945 r. częściowo potwierdzone
Kolonia Rimpelsberg ok. 3 km od centrum, Grenzhäuser (domy graniczne), Haidehäuser (domy wrzosowe); po wojnie część północna to Ciaparyk/Śmieszków, zachodnia — Borek.
Na mapach Haidehäuser leżą na północy, a Grenzhäuser na wschodzie. „Kirchdorf” w spisach to określenie wsi z kościołem, nie nazwa jej części.
Źródło
-
1:41
Wzgórze Hainberg brak potwierdzenia
Przy torach kolejowych wznosi się Hainberg (Gajowe Wzgórze, zwane też Zadworską Górą), 231 m n.p.m.
-
1:51
Majątek Herschelswaldau potwierdzone
Południowo-zachodni skraj wsi wyznaczał zespół zabudowań dużego majątku Herschelswaldau.
Źródło
-
2:01
Potyczka z czasów napoleońskich brak potwierdzenia
Przy dzisiejszych torach doszło do potyczki wojsk napoleońskich z rosyjskimi i pruskimi, bez większego znaczenia militarnego; na pamiątkę postawiono niewielki pomnik, który stoi do dziś.
Nie znaleźliśmy jeszcze innego źródła ani zdjęcia pomnika — jeśli wiesz, gdzie stoi, napisz.
-
2:22
Walki w 1945 r. częściowo potwierdzone
Kilkaset metrów dalej w 1945 r. doszło do starcia wojsk niemieckich i sowieckich; okopy już nie istnieją.
Szerzej o walkach — film TV Łużyce.
Źródło
-
2:39
Kapliczki przydrożne częściowo potwierdzone
Najbardziej charakterystyczne dla wsi są kapliczki, świadectwo związku z klasztorem św. Marii Magdaleny w Nowogrodźcu; najstarsze mają blisko 150 lat. Bywały plądrowane — kradziono zwłaszcza figury z wyrytą datą. Dziś opiekują się nimi właściciele posesji.
Przynależność wsi do klasztoru (1265–1810) potwierdza kronika powiatu z 1885 r.
Źródło
-
3:41
Legenda o dziecku i wilkach potwierdzone
Kapliczka w lesie na północnym zachodzie wsi stoi tam, gdzie ojciec, wracając saniami od znachora z Kierżna, odnalazł zgubione dziecko — całe i zdrowe pod opieką wilków.
Ta sama legenda w zakładce Opowieści.
Źródło
-
4:38
Dwie cegielnie częściowo potwierdzone
Ok. 800 m od siebie na zachód od wsi działały dwie cegielnie przy pokładach gliny, połączone kolejką wąskotorową z główną linią kolejową; miały hale, bunkry na glinę, suszarnie i piece Hoffmanna.
Mapy z 1888 i 1939 r. pokazują obie cegielnie i bocznicę.
Źródło
-
5:11
Strzelnica potwierdzone
Przed II wojną światową we wsi była strzelnica sportowa.
Źródło
-
5:17
Kościół sprzeczne z innymi źródłami
Najważniejszy zabytek: kościół Matki Bożej Nieustającej Pomocy „z lat 1829–1836”, z wieżą ze starszej budowli; we wnętrzu wyposażenie nawet z końca XVII w.
Kronika z 1885 r. podaje budowę w latach 1829–1832 i poświęcenie w 1832 r.
Źródło
-
5:51
Centrum wsi brak potwierdzenia
Obok kościoła remiza OSP i sklep; w budynku dawnej restauracji biblioteka i dom ludowy.
-
6:07
Hotelik przy domu celnym częściowo potwierdzone
Kiedyś działał tu niewielki hotelik z barem Paula Hoffmanna „Przy Domu Celnym”; zostały po nim fragmenty.
Karczma „Zollhaus” (dosł. dom celny) jest na mapie z 1888 r., a w latach 1925–1930 była to gospoda Wilhelma Jesse — imienia Paul Hoffmann nie potwierdziliśmy.
Źródło
-
6:16
Sport i organizacje częściowo potwierdzone
Kompleks sportowy LZS z wiatą i szatniami, koło gospodyń wiejskich, klub sportowy „Talent”, dom ludowy oraz zespół szkolno-przedszkolny z zapleczem sportowym.
Źródło
-
1:26
Zajazd przy rozwidleniu dróg potwierdzone
Tam, gdzie dziś od DK94 odchodzą drogi do Lwówka i przez Nowogrodziec do Lubania (przy stacji paliw), do końca wojny stał zajazd należący do Brzeźnika.
To karczma Zollhaus z dawnych map.
Źródło
-
1:56
Części wsi częściowo potwierdzone
Domy graniczne (Grenzhäuser), domy wrzosowe (Haidehäuser), północny Ciaparyk i zachodni Borek.
Położenie kolonii na mapach różni się od opisu w filmie.
Źródło
-
2:16
Herschelswaldau potwierdzone
Skraj wsi zamykał zespół zabudowań majątku Herschelswaldau — dziś ruiny.
Źródło
-
2:25
Strzelnica potwierdzone
Po przedwojennej strzelnicy została betonowa obudowa kulochwytu, dobrze widoczna po wycięciu krzewów.
Źródło
-
2:36
Kościół sprzeczne z innymi źródłami
Kościół „z lat 1829–1836”, na miejscu starszej świątyni, z której została wieża.
Kronika z 1885 r.: budowa 1829–1832, poświęcenie 1832.
Źródło
-
2:52
Grób robotnika przymusowego brak potwierdzenia
Na cmentarzu przy kościele pochowano w czasie wojny jednego z zamęczonych polskich robotników przymusowych.
Nie znamy nazwiska — jeśli je znasz, napisz.
-
2:59
Kapliczki i klasztor potwierdzone
Liczne kapliczki to ślad przynależności wsi do klasztoru magdalenek w Nowogrodźcu aż do sekularyzacji w 1810 r.; katolicyzm był tu silny także w czasie reformacji.
Źródło
-
3:28
Wieś przy wielkim szlaku częściowo potwierdzone
Położenie przy głównej drodze Wrocław–Bolesławiec–Zgorzelec oznaczało przemarsze wojsk (także w kampanii napoleońskiej) i rekwizycje żywności.
Źródło
-
5:57
Walki w lutym 1945 częściowo potwierdzone
Krótkie, zacięte walki między Bobrem a Kwisą; opisywali je oficerowie sowieccy, m.in. płk Dawid Dragunski, dowódca 55. Brygady Pancernej Gwardii. Niemieckie lotnictwo atakowało sowieckie kolumny pancerne.
Źródła potwierdzają przejście 3. Armii Pancernej Gwardii nad Bóbr pod Bolesławcem ok. 10 lutego; udziału samego Dragunskiego pod Brzeźnikiem nie potwierdziliśmy.
Źródło
-
6:45
Linia obrony Brzeźnik–Kierżno sprzeczne z innymi źródłami
Niemcy obsadzili doraźną linię obrony Brzeźnik–Kierżno, przeciętą linią kolejową Wrocław–Zgorzelec; w nocy 12 lutego uderzyła piechota sowiecka z czołgami T-34-85, a obronę wspierały niszczyciele czołgów Hetzer.
Film wymienia 6. Dywizję Grenadierów Ludowych, ale według źródeł niemieckich ta dywizja została rozbita w styczniu 1945 r. i odtworzona w marcu — mogły tu walczyć jej resztki albo inna jednostka.
Źródło
-
9:54
13–14 lutego 1945 częściowo potwierdzone
Wieczorem 13 lutego sowiecka 53. Brygada Pancerna Gwardii była pod Nowogrodźcem, a w nocy zajęła przedmieście miasta. Walki zniszczyły folwark i dwie cegielnie; wraki czołgów pocięto po wojnie na złom.
Źródło
-
10:59
Nasyp kolejki i folwark jako punkt oporu częściowo potwierdzone
Punktem oporu był nasyp kolejki wąskotorowej z dwóch kopalni gliny i cegielni oraz podpiwniczone zabudowania folwarku przy drodze do Kierżna.
Źródło
-
15:31
Ruiny folwarku relacja / opis terenu
W lesie zostały gruzy długiej stodoły lub obór, doły po silosach i przewrócony, zdobiony słup bramy wjazdowej.
Opis terenu przez autora filmu.
Źródło
-
18:44
Cegielnia i komin częściowo potwierdzone
Przy wjeździe do dawnej cegielni leży słup bramy; stoi ogromny komin, a pod ziemią były kanały pieca. Znajdowano tu amunicję sowiecką i niemiecką.
Źródło
-
21:15
Kolejka wąskotorowa potwierdzone
Obie cegielnie łączyła kolejka wąskotorowa z wagonikami do gliny i gotowych cegieł; dojeżdżała do bocznicy przy linii Wrocław–Zgorzelec, gdzie przeładowywano towar.
Źródło
-
22:05
Turkusowe Jeziorko brak potwierdzenia
Wyrobisko drugiej cegielni zmieniło się w turkusowe jeziorko; przy nim rosną stare kasztanowce.
-
23:32
Brzeźnik dziś relacja / opis terenu
Po 72 latach od walk — nowoczesna wieś ze szkołą, boiskami, odnowionym kościołem i zadbanymi kapliczkami; w lasach wciąż widać transzeje.
-
0:01
Jedna z najstarszych wsi potwierdzone
Brzeźnik to jedna z najstarszych wsi w okolicach Bolesławca; poza kościołem i kapliczkami ciekawostką są ruiny majątku w lesie i stara cegielnia.
Założenie wsi datuje się na 1228 r.
Źródło
-
0:55
Obóz jeniecki brak potwierdzenia
W tym terenie miała działać filia obozu jenieckiego Stalag VIII A ze Zgorzelca; jeńcy pracowali przymusowo.
W dostępnych wykazach podobozów Stalagu VIII A nie znaleźliśmy Birkenbrück.
-
1:23
Majątek w lesie relacja / opis terenu
Las kryje ruiny dużego majątku — fundamenty stodoły, okrągłą piwnicę pałacyku do przechowywania i chłodzenia żywności, pomieszczenia dla zwierząt, resztki bramy i ogrodzenia.
Źródło
-
2:05
Po 1945 roku relacja / opis terenu
Majątek przetrwał wojnę; mury pałacu można było oglądać po 1945 r., potem zostały rozszabrowane.
Film TV Łużyce mówi o zniszczeniach w walkach w lutym 1945 r.
-
3:39
Centrum gospodarcze wsi częściowo potwierdzone
Majątek był gospodarczym centrum Birkenbrück; korzystał z pobliskiej kopalni i cegielni, a cegły z miejscowych zakładów trafiały na domy w okolicy.
Źródło
-
8:50
Plan majątku częściowo potwierdzone
Rozkład zabudowań pokazuje niemiecka mapa sztabowa: dworek, park i podwórze w czworoboku ok. 200 × 200 m.
Źródło
-
10:17
Dwie cegielnie i kolejka potwierdzone
Między dwiema cegielniami, korzystającymi z miejscowej gliny, biegła kolejka wąskotorowa na nasypie do torów normalnych, gdzie przeładowywano glinę i cegły.
Źródło
-
11:24
Po wojnie relacja / opis terenu
Cegielnie można było po wojnie częściowo uruchomić — piece się nadawały, kominy stoją do dziś — ale zakłady rozszabrowano.
-
12:01
Ukryta broń brak potwierdzenia
Według autorów w okolicznych lasach powojenne podziemie niemieckie ukrywało broń.
-
13:48
Piec tunelowy i komin relacja / opis terenu
Sercem cegielni był piec, w którym wypalano cegły; zostały silosy do przygotowania gliny, fragmenty pieca, kanały pod ziemią i stalowe zasuwy przy kominie.
Źródło
-
19:19
Druga cegielnia częściowo potwierdzone
Druga cegielnia stoi przy drodze do Zebrzydowej (drugi komin po prawej); jej wyrobisko nazywa się dziś Turkusowym Jeziorkiem; przetrwały kanały odwadniające nasyp kolejki.
Źródło
-
20:16
Znalezisko brak potwierdzenia
Autorzy opowiadają o znalezionej w studzience przeżartej rdzą puszce z resztkami napisu po Cyklonie B.
-
21:33
Szyb kopalni potwierdzone
Zapadnięty szyb dawnej kopalni — także węgla brunatnego, wydobywanego na opał; dno leja wciąż się osuwa.
Kopalnię węgla brunatnego Herschelswaldau potwierdzają źródła — w 1928 r. zginęło w niej dwóch ludzi.
Źródło
-
22:45
Nasyp kolejki relacja / opis terenu
Nasyp wąskotorówki z podbudową z bazaltowego tłucznia, w dużej części usypany ręcznie; obok dawna studnia przeciwpożarowa.
Prawa do filmów mają ich autorzy. Chronologia to nasze streszczenie; pełne transkrypcje przechowujemy w archiwum projektu i opublikujemy za zgodą autorów.