Brzeźnik / Dziedzictwo

Parafia i wieś

Parafia, duchowni, kościół i cmentarz, szkoła oraz Ochotnicza Straż Pożarna.

fot. 2012 · fotopolska.eu

Parafia

Kościół w Birkenbrück istniał zapewne od początków chrystianizacji okolicy; pierwszy pleban pojawia się w dokumencie z 1376 r. Wieś od 1265 r. należała do klasztoru magdalenek w Nowogrodźcu, który przez stulecia był też patronem parafii.

Na przełomie XVI i XVII w., gdy w protestanckim Bolesławcu nie odprawiano katolickich nabożeństw, katolicy z miasta przychodzili do Birkenbrück. Wieś pozostała katolicką enklawą wśród ewangelickich wsi — stąd dziesiątki przydomowych kapliczek.

W XIX w. parafia św. Jerzego należała do archiprezbiteratu Nowogrodziec (z Nowogrodźcem, Berthelsdorf, Kesselsdorf i Seifersdorf). Należeli do niej katolicy z 14 gmin — od Osiecznicy (Wehrau) i Kliczkowa (Klitschdorf, filia z księgami 1735–1764) po Parową (Tiefenfurth). Po kasacie parafii w Ławszowej (Lorenzdorf, 1835/1860) dochody z jej uposażenia przypadły proboszczowi w Birkenbrück.

Po 1945 r. kościół przejęli polscy osadnicy, głównie reemigranci z Jugosławii i mieszkańcy dawnych Kresów. Od 1966 r. wieś obsługiwał ośrodek przy kościele MB Różańcowej w Bolesławcu (ks. Władysław Karwacki). 1 grudnia 1987 r. utworzono samodzielny ośrodek w Brzeźniku, dziś parafię pw. Matki Bożej Nieustającej Pomocy w dekanacie Nowogrodziec diecezji legnickiej, z kaplicą filialną pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Mierzwinie. Odpust 27 czerwca.

Wsie należące do parafii w XIX w. (14)
  • Brzeźnik (Birkenbrück)
  • Kierżno (Herrmannsdorf)
  • Osieczów (Aschitzau)
  • Kliczków (Klitschdorf)
  • Osiecznica (Wehrau)
  • Ławszowa (Lorenzdorf)
  • Przejęsław (Prinzdorf)
  • Parowa (Tiefenfurth)
  • Tomisław (Thommendorf)
  • Borgsdorf
  • Heiligensee
  • Mühlbock
  • Schnellenfurth
  • Schöndorf
Źródło

Duchowni parafii (36)

  1. 1376
    (imię nieznane) — „plebanus ecclesie in Birkinbruk” w dokumencie kardynała Jana od św. Marka — najstarsza wzmianka o proboszczu
    Źródło
  2. 1577
    Merten — pierwszy proboszcz znany z imienia
    Źródło
  3. 1583
    Adam Hemden
    Źródło
  4. 1588–1594
    Michael Rafack
    Źródło
  5. 1596
    Vitus Erbe
    Źródło
  6. 1614
    Vitus Zeba
    Źródło
  7. 1614
    Martin Augsten — konwentual opactwa cystersów w Lubiążu, skąd przez dłuższy czas obsadzano parafię; w tym roku zbudowano nową plebanię i szkołę
    Źródło
  8. 1616
    Johann Seyfried
    Źródło
  9. 1617
    Hans Rott
    Źródło
  10. 1619–1625
    David Lindner
    Źródło
  11. 1629
    Kaspar Scultetus
    Źródło
  12. 1639–1663
    — przerwa — — w czasie wojny trzydziestoletniej i po niej nie odprawiano w Birkenbrück katolickich nabożeństw
    Źródło
  13. 1663–1668
    Kaspar Tschappe — rodem z Nowogrodźca, później proboszcz w Schönfeld i Seifersdorf
    Źródło
  14. do 1677
    Matthäus Ignatius Urban — później proboszcz w Hartmannsdorf
    Źródło
  15. 1677–1679
    Chrysostomus Heidrich
    Źródło
  16. 1679
    Andreas Wieland
    Źródło
  17. 1688
    Ignatius Klitter
    Źródło
  18. 1697–1701
    Georg Erben
    Źródło
  19. 1694
    J. G. Franz Erben — „proboszcz w Birkenbrück i Kliczkowie”, w 1694 r. kandydował na proboszcza w Bolesławcu
    Źródło
  20. 1702–1707
    Johann Ignatius Zahn — później prepozyt w Nowogrodźcu
    Źródło
  21. 1719
    Kaspar Neander
    Źródło
  22. …
    Joseph Scholz — po Neanderze
    Źródło
  23. 1739–1751
    Markus Niering
    Źródło
  24. 1760
    Michael Kühn
    Źródło
  25. 1763–1772
    Ignatius Kindler — później prepozyt w Nowogrodźcu
    Źródło
  26. do 1781
    Joseph Mielischer
    Źródło
  27. 1781
    Johannes Meißner — wcześniej proboszcz polowy (Feldpropst); wkrótce odszedł na proboszcza i archiprezbitera do Bolesławca
    Źródło
  28. 1782
    Anton Bittner
    Źródło
  29. …
    Anton Schubert
    Źródło
  30. do 1840
    Franz Kretschmer — w latach 1838–1840 także archiprezbiter okręgu nowogrodzieckiego
    Źródło
  31. 1840
    Eduard Preuß — proboszcz co najmniej do 1885; 7 maja 1881 r. obchodził 50-lecie kapłaństwa
    Źródło
  32. do 1945
    ks. Escher — ostatni niemiecki proboszcz (wzmiankowany w relacjach z lat 1934–1946)
    Źródło
  33. 1966–1987
    ks. Władysław Karwacki — duszpasterz Brzeźnika, Dobrej i Mierzwina z ośrodka przy kościele MB Różańcowej w Bolesławcu; prowadził remont kościoła 1966–1968
    Źródło
  34. 1987
    ks. mgr Piotr Kudokas — pierwszy administrator samodzielnego ośrodka duszpasterskiego w Brzeźniku (od 1 XII 1987)
    Źródło
  35. …
    ks. kan. Andrzej Gołąb — proboszcz w Brzeźniku (lata posługi do uzupełnienia); kanonik honorowy diecezji legnickiej od 24 maja 2002 r.; zmarły
    Źródło
  36. …
    ks. Zenon Wnuk — proboszcz (wzmiankowany w 2013 r. i obecnie w katalogu diecezji)
    Źródło

Kościół i cmentarz

Brzeźnik — kościół za kamiennym murem (obraz)
Brzeźnik — kościół za kamiennym murem (obraz)
Kościół i cmentarz w noc Wszystkich Świętych 2026 — widok z drona
2026 · Kościół i cmentarz w noc Wszystkich Świętych...
Kościół MB Nieustającej Pomocy
2018 · Kościół MB Nieustającej Pomocy
Kościół parafialny w Brzeźniku.
1934 · Kościół parafialny w Brzeźniku.
Brzeźnik - kościół MB Nieustającej Pomocy.
1933 · Brzeźnik - kościół MB Nieustającej Pomocy.
Brzeźnik. Karczma sądowa, sklep, kościół i szkoła.
1925 · Brzeźnik. Karczma sądowa, sklep, kościół i szkoła.
Brzeźnik, fragment z kościołem.
1920 · Brzeźnik, fragment z kościołem.
Brzeźnik na pocztówce litograficznej z końca XIX w. Restauracja ze sklepem A. Minnicha, kościół, karczma sądowa  M. Gerlacha, plebania i szkoła.
1895 · Brzeźnik na pocztówce litograficznej z końca...
  1. 1376
    pierwsza wzmianka o plebanie — kościół już istnieje
    Źródło
  2. 1614
    nowa plebania i szkoła; wg SGTS także nowy kościół w miejscu XIV-wiecznego
    Źródło
  3. 1734
    barokowa figura św. Jana Nepomucena przed kościołem
    Źródło
  4. 1828
    stary kościół rozebrany z powodu złego stanu
    Źródło
  5. 1829–1832
    budowa obecnego kościoła katolickiego (pw. św. Jerzego) z wieżą widoczną z daleka, poświęcony w 1832 r.; dolna część wieży prawdopodobnie ze starszej budowli
    Źródło
  6. 1966–1968
    kapitalny remont kościoła (wg SGTS 1967–1972)
    Źródło
  7. 1980
    prace przy elewacji
    Źródło
  8. 1985
    30 czerwca rozpoczęto budowę plebanii w Brzeźniku
    Źródło
  9. 2013
    poświęcenie odnowionego przedwojennego krzyża z dwujęzyczną tablicą
    Źródło

Zabytki wyposażenia i otoczenia

Cmentarz przykościelny

Cmentarz przykościelny

dawny cmentarz wokół kościoła z kapliczką przykościelną; przedwojenne nagrobki z niemieckimi napisami

Źródło

Szkoła

  1. 1612
    pierwszy znany nauczyciel: Michael Müller, pisarz kościelny; szkołę nazywano „Schreiberhaus” (dom pisarza)
    Źródło
  2. 1614
    nowy budynek plebanii i szkoły
    Źródło
  3. 1842
    zatrudniono nauczyciela pomocniczego (szkoła katolicka obsługiwała też dzieci z okolicy)
    Źródło
  4. ok. 1895
    szkoła widoczna na pocztówce obok kościoła, karczmy sądowej i plebanii
    Źródło
  5. 1946–1957
    szkoła podstawowa dla dzieci osadników; w pierwszych miesiącach dzieci chodziły boso, część zaczynała naukę z opóźnieniem
    Źródło
  6. 2011
    udział w projekcie „Usuwamy bariery – indywidualizacja nauczania” (klasy I–III)
    Źródło
  7. dziś
    Zespół Szkolno-Przedszkolny w Brzeźniku (szkoła podstawowa i przedszkole), Brzeźnik 67
    Źródło

Ochotnicza Straż Pożarna

  1. po 1945
    wśród założycieli Ochotniczej Straży Pożarnej był Józef Sondaj (1940–2011), który służył w niej 50 lat
    Źródło
  2. 2012
    remiza OSP przy głównej drodze (zdjęcie)
    Źródło
  3. 2020
    w I półroczu 20 wyjazdów: 7 pożarów, 12 miejscowych zagrożeń (m.in. wypadki na DK94), 1 alarm fałszywy; z funduszu sołeckiego 7 700 zł na węże ssawne i radiotelefony
    Źródło

Masz kronikę parafii, szkoły lub straży, zdjęcia albo wspomnienia? Napisz do nas w zakładce Kontakt.

Współtwórz archiwum

Masz stare zdjęcie lub wspomnienie?

Pomóż zachować pamięć o Brzeźniku. Każda pocztówka, dokument czy rodzinna historia może być cennym fragmentem dziejów wsi.

Przekaż materiał
Szukaj na stronie